Büyükada'nın asıl müzesi bir bina değil, sokaklarının kendisidir. Nizam ve Çankaya caddeleri boyunca sıralanan ahşap köşkler, 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında İstanbul'un varlıklı ailelerinin -Rum, Ermeni, Yahudi ve Levanten tüccarların, paşaların, bankerlerin- yazlık olarak yaptırdığı zarif evlerdir. Ada bir dönem imparatorluğun 'deniz kenarındaki köşkü' gibi görülmüş, en gösterişli yapılar burada yükselmiştir.

Mimari adeta bir üslup geçidi: seçmeci (eklektik) cepheler, Neo-Barok kıvrımlar, Art Nouveau demir işçiliği, geniş verandalar, yüksek tavanlar ve dantel gibi oyulmuş ahşap saçaklar. Her köşk bir öncekinden farklıdır; kimi bakımlı ve boyalı, kimi zamanın patinasıyla solmuş ama hâlâ görkemli.

Adada motorlu trafik yok denecek kadar azdır, bu yüzden köşkleri gezmenin en güzel yolu bisiklet ya da yürüyüştür. İskeleden Nizam yönüne tırmanırken çam kokusu, at nalı yerine artık elektrikli araçların sessizliği ve bahçe duvarlarının ardından yükselen kuleler size eşlik eder.

Unutulmayan bir ayrıntı: Sovyet devriminin önderlerinden Lev Troçki, sürgün yıllarının ilk durağı olarak 1929-1933 arasında Büyükada'da, Nizam'daki bir köşkte yaşamış ve 'Rus Devrimi Tarihi'ni burada yazmıştır. Bu sokaklarda yürürken sadece mimariyi değil, katmanlı bir tarihi de dolaşıyorsunuz.